Toeren met een Touretter door de hel van Andalusië

Soep van de Week, tevens Stamcafé

Mijn empathie voor mensen met een rugzakje is grenzeloos. Reeds als kind was ik geobsedeerd door geestelijke en lichamelijke afwijkingen. In de bijzonder ondiepe genenpoel Ede wemelde het van de bochelaars, klompvoeten, waterhoofden, hazenlippen, open ruggen, poliolijers, olifantenmannen (als gevolg van tientallen generaties onbehandelde syfilis) lilliputters en maanzieken. Ik voelde me prima thuis in deze freakshow (vergelijkbaar met een congres van BIJ1), met mijn dwerggroei en mijn autismespectrumstoornis, al heette mijn uitdaging destijds minimal brain damage. Een gerenommeerd kinderpsychiater in Arnhem zei tegen mama dat ik veel door de eeuwige bossen van de Veluwe moest rennen, al dan niet onder bedreiging van een heilzaam pak rammel. Ik was drie... 

Decennia later onderging ik een loodzwaar onderzoek bij de gewichtigste ADHD-dokter van Nederland en die zei tot mijn grote teleurstelling dat ik geen ADHD had. Sterker nog: de goede man zei dat ADHD een uitvinding was van big pharma. Toch kreeg ik een gigantische voorraad ritalin mee en die heb ik verkocht op de Pillenbrug in 020. Ritalin is een kinderdope, maar als je het mixt met rohypnol (rooie knol in de volksmond) en vuurwater van Dirck3, is er toch mooi sprake van een tijdelijke psychose.

Als gevolg van mijn verregaande empathie voor mensen met een afwijking, ben ik altijd omringd door autistische, dwangneurotische figuren, bij voorkeur met Asperger, Tourette, OCD, DCD en TOS. Ik zie binnen een oogwenk of iemand bijvoorbeeld Tourette heeft. "Lekker makkelijk, van Amerongen…" hoor ik de gewaardeerde lezer brommen. Die verwijzen mij dan naar de Tourettes Guy, Dan LaMorte (White Guy with Asperger's) en naar aflevering 8 van het 11de seizoen van South Park, getiteld Le Petit Tourette.

Bij Ivo Teulings, bekend van onze bestseller Costa del Coke, zag ik meteen dat hij een volbloed Touretter is. Voor ons boek reden we weken lang door Zuid-Spanje en als bijrijder had ik alle tijd om Ivo te observeren. Hij maakte hele rare geluiden - iets tussen gepuf, smakken met zijn lippen en aapachtige kreetjes - tikte de hele tijd met zijn hand op zijn borst en reageerde nogal heftig op het verkeer (understatement van de eeuw). "Wil je er over praten?" zei ik dan, en "Waarom schrijf je het niet op, kerel, dat wordt een geheide bestseller. De Touretter des Vaderlands!"

Ongeveer 170.000 Nederlanders lijden aan Gilles de la Tourette, maar slechts 15% van die patiënten heeft coprolalie, de beruchte vloek- en scheldtic die populair is gemaakt door The Tourettes Guy. Teulings noemt coprolalie de aristocratie van Tourette. Ik kwam vroeger wel eens in nachtcafé De Doffer in 020, samen met De Pels het voorportaal van de hel, en daar was een gast die de hele avond "Godverdomme!" brulde. Tussendoor sprak hij liefdevol over literatuur en de schone kunsten. Er zijn mensen die de draak steken met dit soort poeppraters (kópros is Grieks voor stront), zoals Henk van Straten. 

Deze hysterische bitch, die onder de inktvlekken (SBS-plakplaatjes) zit maar nog verwijfder is dan Tim Hofman, bedacht voor zijn tweede novellette het personage Tonny Ickenroth, een Gilles de la Tourette-lijer. Het boek kreeg veel kritiek van de Vakbond van Touretters omdat het vooral de clichématige scheldwoordentic toont, en niet de mens achter de Touretter. Wat de zaak ook geen goed heeft gedaan, is het beroemd maken van dikkiedik Caroline en het RTL 5-programma Tourette on Tour,  gepresenteerd door C-artiest Dennis Weening, die sindsdien alleen nog maar in het nieuws kwam door zijn scheiding.

Ivo Teulings besloot een einde te maken aan alle vooroordelen over zijn ziekte en schreef mede op mijn aandringen 'Raar – Tourette & ik' .

De afgelopen week reden wij door de hel van Andalusië -  43 graden, bosbranden, wolven, belaagd door zigeuners en struikrovers  en geteisterd door de wraak van Montezuma - omdat we bezig zijn met een groot project over de ontvolking van Spanje, en ik had alle tijd om als een soort amateurpsychiater Teulings' verhalen aan te horen (met geveinsde belangstelling). Dit zijn de hoogtepunten van onze gesprekken, of beter gezegd: de monoloog van de Touretter des Vaderlands (de rare geluiden moet u er zelf bij denken) want onze ruzies, of beter gezegd zijn ruzies met mij, heb ik er wijselijk uitgehaald.

Teulings: "Als je het van een afstand bekijkt, zou je verwachten dat Tourette problemen oplevert in het sociale verkeer. Bij nadere beschouwing vind ik het dan ook vreemd dat ik daar nooit echt veel last van heb gehad. Ik kan me voorstellen dat iemand met vloektics daar anders over denkt. Vrienden zullen daar wel mee om kunnen gaan (behalve jij, van Amerongen), al lijkt mij dat je horendol wordt als iemand onophoudelijk scheldwoorden brult. Als je in een morsig steegje drugs koopt of solliciteert naar een baan bij een callcenter, kan de onbedwingbare neiging om continu luidkeels kuthoer, boterlul of poep te brullen een handicap zijn. Ook kan ik mij voorstellen dat een bezoek aan een klassiek concert er dan niet voor je inzit. Maar tijdens een death metal concert is het natuurlijk weer een pré. Daar word je juist op de schouders gedragen."

"De hersenhuishouding van een Tourettelijer is verre van vreemd. Een tic begint namelijk juist met een doodnormale beweging. Het gaat pas opvallen als je dit dwangmatig een miljoen keer herhaalt. Ik heb nog nooit gehoord van iemand die het tot uitentreuren uitvoeren van een achterwaartse driedubbele salto als tic heeft, of het steeds opnieuw bouwen van de piramide van Cheops. Nee, het zijn altijd van die huis-tuin-en-keuken handelingen. Er komt eigenlijk nooit veel fantasie bij kijken. Het brein zegt gewoon: ‘die spiersamentrekking in de onderarm kan me wel behagen, laten we die in het assortiment opnemen. Het combineert uitstekend met het fronsen van de wenkbrauwen, het schrapen van de keel en ja, ook met dat briesende geluid met de lippen, zoals een paard’.  Daar ben je dan mooi klaar mee." 

"Zo'n tic kan dan maanden- en jarenlang op de voorgrond treden, om daarna ineens als sneeuw voor de zon te verdwijnen. Véél later, misschien als je er toevallig even aan denkt, kan deze weer de kop opsteken en aan je blijven kleven als ongewenst gezelschap. Er zijn verschillende studies gedaan naar dit fenomeen. Men onderscheidt de zogenaamde bewegingstics, zoals het knikken met het hoofd, optrekken van neus of schouders en extreem knipperen of wegdraaien met de ogen van de vocale tics. Van dat laatste, waaronder keelschrapen, hoestgeluiden, maar ook het zich ziekelijk voordoen als dieren zoals de hond, de kat, het varken, het rund en andere boerderijdieren, heb ik gelukkig geen last. Even afkloppen. Of doe maar niet. Voor je het weet wordt dat een nieuwe tic – ja, zo ontstaan die rotdingen."

"Niets is zo onverwoestbaar als vriendschap, van Amerongen. Ook al heb je elkaar jarenlang niet gezien, mocht een vriend aan de deur kloppen in behoefte van een nier of een teelbal, dan sta je die met liefde af. Zelfs als de vriendschap al lang geleden na een ruzie is afgebroken doe je dat, zij het met lichte tegenzin. Een minder extreme interpretatie van vriendschap is dat je voor elkaar klaar staat in goede en slechte tijden. Je doet de boodschappen als iemand ziek is, verleent een schuilplaats tijdens echtelijke ruzies en geeft goede raad als je vriend op een tweesprong in zijn leven is beland. En je vertelt elkaar goed de waarheid als er iets is dat je niet zint. Maar nog belangrijker is dat je lol met elkaar maakt, de kroeg induikt en samen wat van het leven probeert te maken. Elkaar bespotten over elkaars kledingkeuze, lelijke kinderen en kaalhoofdigheid hoort daar ook bij." 

"Het is daarom vreemd dat geen enkele van mijn vrienden, behalve jij, Van Amerongen, ooit in mijn nabijheid de draak heeft gestoken met mijn tics. Niet dat ik zelf ooit het gespreksonderwerp heb aangesneden, want Tourette is een druk aapje dat op je rug zit en vooral anderen opvalt. Maar kom op, het valt op. Over iemands oranje broek of de hazenlip van zijn zoontje kun je één keer een grap maken, maar Tourette lijkt mij een geschikt onderwerp voor een avondvullende roast."

Enfin, ik ben met enige vrees begonnen met het lezen van Raar – Tourette & ik, omdat ik een litanie van meelijwekkend geklaag over zijn aandoening verwachtte en omdat ik bang was dat de heer Teulings mijn talloze afwijkingen, waaronder mijn dwerggroei en mijn petomanie, uitvoerig zou behandelen.  De schoft - vuile klootzak, ondankbare hondenlul! - noemt mij niet eens. De heer Teulings beperkt zich tot een aaneenschakeling van tragische gebeurtenissen uit zijn leven, waardoor mijn kaken nu nog steeds pijn doen van het lachen, want zoals de moffen zeggen: Schadenfreude ist die schönste Freude.

Ik sluit vrolijk af met een mopje South Park, waarin de ziekte van Ivo belachelijk wordt gemaakt.