Arthur van Amerongen - De NPO: van bloterikken Pleuni en Billeke naar de zaaddodende heksen Shula en Frederieke

Soep van de Week in het StamCafé

[Liveblog oorlog Iran hier], [Liveblog Lale Gül vs Dennis Schouten hier]

Er wordt veel gekankerd op de NPO en op de publieke omroep maar ik koester warme herinneringen aan een paar epische naaktscènes die mijn tragische jeugd op de Veluwe verlichtten. Sapperdefapfap! Daar ben en blijf ik de vaderlandse treurbuis eeuwig dankbaar voor. Ik kom hier zo op terug, maar eerst naar de orde en de waan van de dag. Studio Ego, de nieuwe pageturner van vriend van de show Mark Koster, sloeg in als een bom en de goede man was de afgelopen dagen niet van de beeldbuis en uit de diverse krantjes te slaan. 

Ik deed maar al te graag mee aan deze hype en sprak Mark voor de deftige en gezaghebbende HP/De Tijd. Het interview staat achter een betaalmuur, dus daarom hier gratis een fijne kwoot: “Mensen die al twintig jaar op dezelfde plek zitten en daar niet meer weg te krijgen zijn. En hoe kleiner het systeem wordt, hoe groter het zich voordoet. Een beetje zoals het Romeinse Rijk in verval: de realiteit krimpt, maar de pretentie groeit. Mijn indruk is dan ook: de publieke omroep is een systeem dat eigenlijk al dood is, maar dat zelf nog niet doorheeft. Een kip zonder kop die nog even doorrent. Een parallelle wereld die blijft voortbestaan, terwijl de rest al lang is veranderd. En toch gaat er elk jaar weer een miljard naartoe. Dan denk ik wel eens: geef ze anderhalf miljard, maar hef de boel op. Maar dat zullen ze nooit doen, daarvoor is het systeem te gesloten. Te bang om zichzelf op te heffen. Kijk naar iemand als Ronald Plasterk — die genoot er zichtbaar van om met een omroep verbonden te zijn. Dat geeft status. Een eigen platform, een eigen stem.“ 

Eén passage uit het boek blijft onbelicht, en wel het huiveringwekkende relaas van zijn ontmoeting met Frederieke Leeflang. De voorzitter van de raad van bestuur van de Nederlandse Publieke Omroep probeert hem op gluiperige wijze - geheel passend bij de NPO-cultuur - een #metoo aan zijn broek te smeren.

Koster: Bij aanvang van het gesprek in een Amsterdamse horecagelegenheid zegt ze nogmaals dat ze geen officieel interview geeft. Ze stapt binnen met een bewaker, aangezien ze nog steeds moet worden beveiligd. ‘Je moest eens weten hoe ik leef.’ Het gesprek mag ook niet worden opgenomen. Eerst wil ze me iets privés vertellen. Uit het niets zegt ze dat ze zich door mij seksueel geïntimideerd voelde. Ze claimt dat ik haar billen heb aangeraakt tijdens een ontmoeting, op 10 juni 2023, negen maanden eerder, tijdens het Amsterdam Diner. Ze verduidelijkt waar het precies gebeurde: op een drukke dansvloer rond middernacht. Daar zou ik haar hebben aangesproken, en mijn handen op haar kont hebben laten landen. Ook zou ik een opmerking hebben gemaakt over haar lengte. Dat laatste kan ik moeilijk ontkennen, aangezien ze, zeker met hakken aan, boven mij uittorende. “Het vaststellen dat iemand langer is, lijkt mij geen grensoverschrijdende opmerking, of ik moet de nieuwste trend – lengtediscriminatie – hebben gemist,” reageer ik. Ze moet een beetje lachen. Ik schrik ook, want ze kan mij beschadigen door dit te openbaren. Mocht ze dit naar buiten brengen, dan ben ik meteen aangeschoten wild en moet ik mijn onschuld bewijzen. 

Het wordt nog een enorme rel, die Koster smakelijk beschrijft. Het blijkt dat de kruistocht van Frederieke tegen #metoo contraproductief werkt en uiteindelijk in haar gezicht ontploft. Nog sappiger is het gedeelte over die andere pinup en cheerleader van de NPO: Shulamit Rijxman, Leeflangs voorganger. Deze passage is geweldig: De meest gênante ontsporing zijn de ongelukken die ze voor de ingang van NPO veroorzaakt met het inparkeren van haar dienstauto. In een tijdsbestek van vijf maanden moet Rijxmans Tesla vijf keer naar een autoschadebedrijf ter observatie en reparatie, tot afschuw én hilariteit van de medewerkers. Die kunnen het gestuntel volgen vanuit hun kantoortuinen, waaronder ook 3FM-dj Rob Janssen. De dj maakt er in zijn uitzending een grap over. ‘Er is hier iemand die hier iedere week schade rijdt met een Tesla. Dat is niet normaal. Als je in slaap valt, kan dat ding zelf naar huis rijden, eten bestellen, koken. Ongelooflijk. Koekoek…’, zegt hij, niet wetend dat hij over zijn baas praat. De kosten, enkele tienduizenden euro’s, komen voor rekening van de NPO en illustreren de bestuurlijke decadentie.

Koster spaart niemand in zijn boek en sloopt Mies Bouwman, Frits Bom, Mieke van der Weij, Sophie Hilbrand, Matthijs van Nieuwkerk, Mart Smeets, Tom Egbers, Twan Huys en last but not least Arjan Lock (de gluiperige gristenhond van de EO). 

Toch blijf ik ondanks alles hele fijne herinneringen koesteren aan de publieke omroep, en met name aan het al dan niet functionele bloot dat mondjesmaat op Nederland 1 en 2 werd uitgezonden. Mijn puberjaren - die in wezen nog steeds niet voorbij zijn, al zou ik het nu een vorm van dementie als gevolg van Korsakov kunnen noemen - werden gedomineerd door twee grote kwesties: hoe raak ik zo snel mogelijk dat godverdomde religieuze bewustzijn kwijt, en wanneer mag ik eindelijk neuken. Ik groeide op in een verstikkende schaamtecultuur die te vergelijken valt met die van mohammedaanse migrantenjongeren. Mijn ouders waren net zo preuts als de rest van het volk op de Veluwe. Ik heb ze nooit naakt gezien, laat staan dat ik wil weten op welke wijze ik verwekt ben. Aan seksuele opvoeding werd bij ons niet gedaan, met als voordeel dat ik geen ruggenmergkanker kon krijgen van manisch masturberen, zoals die vervelende rotjochies van de roomse St. Maartensschool. Ik sloop daar wel eens heen met andere protestants verzetsknullen, en dan schreeuwden we in de bosjes die grensden aan het schoolplein van de St. Maarten keihard: “Katholieken elastieken!” Dan moesten we voor ons leven rennen, want in die tijd vonden er nog regelmatig religieuze lynchpartijen plaats op de Veluwe. 

Los van de gore seksblaadjes die wij in zelfgemaakte hutten in de bossen rond Ede “lazen”, was er toen dus het al dan niet functionele en vooral troostrijke bloot op de treurbuis. Iedere gezonde jongen van mijn leeftijd herinnert zich nog Pleuni Touw in de Stille Kracht, volledig naakt in bed en in bad. Ik meen dat de bewuste aflevering op maandagavond werd uitgezonden door de AVRO (goed na de oorlog dus) en dat een en ander ‘s anderendaags in geuren en kleuren werd besproken op het schoolplein van de chr. MAVO Beukenlaan in Ede.  Het is voor de jongelui van tegenwoordig (helemaal sufgerukt en met blaren op de klauwen van  het rukken op weerzinwekkende porno) niet meer voor te stellen hoeveel impact een naakte kut op de treurbuis had, maar ruim vijftig jaar geleden sloeg zulks in als een bom. 

Twee jaar eerder verscheen Willeke van Ammelrooy frontaal naakt in Barend is weer bezig (18 mei 1972), in de badkuip met Fred Haché en Barend Servet. Billeke wil daar niets meer van weten, maar gelukkig vergeet het internet niets. HP/De Tijd schreef ooit dat ze daar spijt van had als haren op haar doos en dat ze daarom (met succes) verbood dat de legendarische scène op een dvd met alle vijf afleveringen van de legendarische, door Schippers bedachte show kwam. Van Ammelrooy, die destijds wanhopig probeerde af te komen van haar imago als ‘sexpoes’ dan wel ‘Billeke’, was dermate ontevreden over de wijze waarop ze door Schippers werd ‘gebruikt’ (“Ik stond voor gek,” schreef ze in haar autobiografie Een dubbeltje sexappeal), dat ze bij de VPRO wist te bedingen dat de scène nooit zou worden herhaald. Phil Bloom in haar blote gat in Hoepla heb ik niet in real time gezien, al herinner ik mij nog wel de totale ophef. 

Koster schrijft dit over dat legendarische en epische moment uit de Nederlandse filmgeschiedenis: “Anders dan de meeste tv-makers laat Schippers zich niet aanlijnen door bange omroepbestuurders, want in de tweede uitzending, op 9 oktober 1967, maakt hij misschien wel het meest onthullende tv-moment uit de vaderlandse tv-geschiedenis. In dat fragment is Bloom geheel naakt te bewonderen, nadat ze in de eerste show al een paar seconden bijna ontkleed door het beeld huppelt tijdens een tv-optreden van de Amerikaanse soulzanger Tommy Lee J. Dat leidt bij de VPRO-directie dan al tot totaalpaniek, maar de kunstopstandeling bindt niet in. Sterker nog: hij gooit er nog een schepje zinloos en vooral provocerend naakt tegenaan. In beeld zien we Phil Bloom dagblad Trouw lezen in een stoel. De kijker ziet twee blote dichtgeslagen benen onder het christelijke dagblad uitsteken. De voice-over luidt: ‘Phil Bloom komt niet op televisie. De VPRO-directie heeft ingegrepen.’ Maar dan slaat de studente Trouw dicht en is zij geheel bloot te aanschouwen, zittend in een rieten stoel, de benen over elkaar geslagen: de Mona Lisa van de avant-garde-tv. Schippers maakte rebelse televisie met opzettelijk uit het lood hangende shots en gezagsondermijnende humor. In een Kamerdebat naar aanleiding van Hoepla spreken volksvertegenwoordigers over een ‘zedenverwilderende’ situatie. Schippers heeft er lak aan. ‘De normen die gelden voor een uitzending lapten we echt aan onze laars. Mijn kracht was om iets fout uit te zenden’, zegt hij er zelf over in 2022 bij de viering van zijn tachtigste verjaardag.” 

De rel rond Eddy Terstall is kenmerkend voor de teloorgang en de mohammedanisering van de publieke omroep. Alhoewel: er is geen muzelman die naar de publieke omroep kijkt dus die gaan zich ook niet boos maken maken over een paar tieten in Land van Johan. 

Ondanks de frontale aanval van Koster op de NPO, blijf ik toch dierbare herinneringen houden aan de club die meer dan een halve eeuw geleden mijn venster op de wereld was. OK, het betreft dan vooral de blote tieten en konten bij de VPRO en Pleuntje in de Stille Kracht, maar ja, ik ben dan ook lekker simpel.