Arthur van Amerongen - Roy Dames, de chroniqueur van de penose, de zelfkant en de verschoppelingen

Soep van de Week in het Stamcafé

[Liveblog Iran hier]

Op 20 mei gaat eindelijk Het Hart van Amsterdam in première, het magnum opus van Roy Dames en Arnold-Jan Scheer waar zij bijna een halve eeuw aan werkten. We kijken even naar de heerlijke trailer met de ouderwetse penose van de Zeedijk. Leefden Frits van de Wereld en Zwarte Joop nog maar! Gelukkig is Henk de Vries, de eigenaar van de Bulldog, nog wel onder ons en hij zit dan ook prominent in de film.

Roy Dames en Arnold-Jan Scheer begonnen begin jaren tachtig met het Hart van Amsterdam en de film is de afgelopen week eindelijk afgemonteerd en is vanaf 21 mei in talloze bioscopen te zien.

Dames is ‘s lands bekendste en beruchtste documentairemaker. Hij volgde Lau en Tiny in zijn serie Nooddorp en de legendarische “kersemus” werd 8 miljoen keer bekeken.

Het grote publiek is dol op de man, die als geen ander de zelfkant van het leven filmt, of het nu over hoeren gaat, vrouwenhandel, alcoholisten, nog meer alcoholisten, junks, bizarre seks, de sekspolitie van Den haag, Marokkaantjes, illegale vluchtelingen, homo’s in het leger, Joden, terminale patiënten, TBS’ers, de zaak Vaatstra, de bokser Rudi Lubbers, die ooit tegen Mohammed Ali bokste maar in Portugal werd gearresteerd met een paar honderd kilo hasjiesj en sujetten als Frank Masmeijer en Emile Ratelband.

Meiden van de Keileweg, Foute Vrienden, Ik ben Jantje, Vrienden voor het Leven en Willems Kantine (“5 euro op je muil”)  behoren tot de klassiekers van de Nederlandse documentairegeschiedenis. De altoos bescheiden Dames vindt Mijn geniale broer Harry zijn beste film, een hartverscheurende documentaire over mensen die tegen de dood aan schuren en over de invloed die één persoon ver na diens dood op dat van anderen kan hebben.

Een paar maanden geleden hoorde ik dat Dames in de Algarve aan het overwinteren (en vooral monteren) was, en ook nog eens op loopafstand van mijn Villa Vischlugt. Ik sprak af met Roy en zijn steun en toeverlaat Jos Driessen. Roy is de vriendelijkheid zelve, en het is mij dan ook een raadsel waarom hij nooit de waardering kreeg die hij verdient. Tina Nijkamp, toentertijd baasje bij SBS en Net5, begreep niets van zijn briljante Willems Kantine en wilde de serie het liefst midden in de nacht programmeren, en er moest een voice over bij in kindertaal. Zo had Roy het uit wraak ook geschreven, die tekst, in half imbeciele taal.

De afgelopen week werd zijn voorstel om Foute Vrienden op de publieke zender te vertonen, radicaal afgewezen door de NPO, net als drie eerdere projecten. Als reden geeft de publieke omroep aan dat er geen geld is. Roy is Foute Vrienden nu aan het pitchen bij Videoland. Meiden van de Keileweg, 25 jaar later, staat wel op NPO Start, en tot mijn grote vreugde bleek dat de best bekeken documentaire te zijn bij de Staatsomroep. Roy kreeg daarom zowaar een prijs van de NPO, een beeldje dat op zijn kast pronkt.

Dames: 'Hans Hofman, alias Hans Paparazzi, was ooit lijsttrekker voor de Vrije Sekspartij bij de gemeenteraadsverkiezingen in Amsterdam. Hij had een oproep gedaan om een buurtfilm te maken van de Nieuwmarkt. Frits van de Wereld had een hoge pet op van Hans en we werden dus beschermd door de penoze tijdens het draaien. 

Oom Frits zat in zijn buurtcafe daar koffie te drinken en sjekkies te draaien en hij zei: ga maar lekker filmen, jongens. Hij was natuurlijk de koning van de Zeedijk. Frits was zeer goed bevriend met de Chinezen op en rond de Zeedijk. Dat zit allemaal in de film. Klaas Bruinsma, alias de De Dominee, wilde de Wallen overnemen en ging naar oom Frits. Hij dreigde meteen en zei: ik neem je hele handel over. Oom Frits zei: prima, laat me nog 1 belletje doen. Dat mocht. Een paar minuten later stond er een hele bende Chinezen voor zijn snufferd. En dat waren heftige gasten hoor. Probleem opgelost. 

En het verhaal van Henk de Vries van The Bulldog is nog heftiger. Bruinsma kwam bij Henk de Vries en zei: ik neem het hele zooitje van je over. Henk zei: ik dacht van niet, vriend. En Henk had een heel wapenarsenaal. Granaten, bazooka's, noem maar op. Niet veel later werd Bruinsma geliquideerd. Ik zag ontzettend tegen ome Frits op. Moest me altijd moet indrinken als ik bij hem op audiëntie ging na het draaien. Hij zei, jongen, je moet niet zoveel suipen.'

Dames werd begin jaren tachtig benaderd door De Onderste Steen van de VARA, een documentaireslot van Harry Prins en Frank Diamand. 'Die twee wilden het. Toen kreeg ik een brief dat het programma De Onderste Steen was opgeven door baasje Jan Nagel en dat ons Wallenproject niet doorging. Wij naar Veronica, Rob Out. Die haakte ook af. Ik ben ze allemaal af geweest, tot en met Teledoc. Zonder resultaat. 

We hadden 50 uur materiaal. Toen zijn we zelf geld gaan inzamelen, we kregen bijvoorbeeld van de lokale Rabobank duizend gulden. Volgens het Filmfonds romantiseerden wij de penoze. Het Fonds voor de Kunst in Amsterdam zei: “Waarom zit vrouwenhandel er niet in?” Maar toentertijd was er op de Wallen vrijwel geen vrouwenhandel. 

In Het Hart van Amsterdam zeggen ze allemaal dat het prostitutiesysteem van vroeger het beste systeem was. De hoeren huurden gewoon een peeshok en werkten zelfstandig, deed er niet toe waar. De grootmoeder van Henk de Vries is er mee begonnen. Die had kleine sigarenhandeltjes en kleine pandjes en die verhuurde ze aan de meiden. Met een ouderwetse pooier erbij voor de bescherming. De meiden waren de baas, niet die pooiers.'

'Ik was voor mijn serie over Nooddorp mee met voetbalclub RVV VOB met de nachtboot van Rotterdam naar Newcastle. Een paar van die gasten had ik ontmoet tijdens het draaien van Willems Kantine. Vooral Toon was een heel interessant figuur. Een lieve man, met een ietwat laag IQ die altijd aan het zuipen was. 

De harde kern van VOB die op de boot zat, bestond uit stokoude gasten, maar die konden me toch zuipen. Ze kwamen al dronken aan in Newcastle in de ochtend en gingen meteen weer doorzuipen in een pub, en 's avonds pakte het hele zooitje weer de nachtboot terug en toen ze terug waren in Rotterdam, ging Lau meteen door naar zijn stamkroeg.

Lachen, gieren en brullen. Lau viel me meteen op, en ik dacht: jij wordt mijn hoofdpersonage. Met Tiny. Lau vond het prima dat ik hem filmde. En ik ging gewoon bij hem langs, maakte afspraken met hem in de kroeg en ik draaide alles. Lau deed elke dag hetzelfde zo'n beetje. ’s Ochtends naar zijn stamkroeg, de Boulevard, jenever zuipen van ongeveer van elf uur tot twee uur. Dan ging hij naar huis toe om te pitten. Ze sliepen gek genoeg apart, Lau en Tiny. 

En dan kwam hij weer zijn nest uit om wat te drinken en dan ging hij weer naar bed. En dat was het. En de verder hele dag vloeken en Tiny uitschelden. Dan was er nog die homofiele zoon van hem en Lau haatte homo's. De vriend van zijn zoon was ook nog eens een van de lelijkste mensen op aarde. Dat hielp ook niet. Dus daar was altijd spanning tussen. Lau was afgekeurd maar kluste bij. 

Tini wilde op een gegeven moment scheiden. Maar ze kon toch niet zonder hem, ook al schold hij haar de hele tijd haar uit. Zij overleed na, hem aan kanker. Ze was zo gehecht aan die man, ook geestelijk heeft ze zijn dood nooit meer verwerkt. Overigens vonden sommige lieden in Nooddorp dat ik een soort starmaker was, die Lau beroemd had gemaakt. Bepaalde mensen konden mijn bloed wel drinken, zoals de broer van Simon, die in de serie Nooddorp zit. Die klootzak sloeg mij keihard voor mijn kop, voor het huis van Tiny en Lau.

Mensen denken dat die twee een eigen serie hadden. Maar ik had een cutter, Jan Katsma, en die heeft toen de kerstmis bij Tiny en Lau op YouTube gezet, en toen begon dat een eigen leven te leiden. Miljoenen kijkers. Toen zag de omroep het ook. Nou ja, op een gegeven moment werd Lau gescript door vage figuren op YouTube, echt waardeloos. Dan moet hij een hengel gaan kopen, dat soort onzin. Hij zei tegen mij, als ik maar pils krijg voor mijn medewerking, als ik maar kan zuipen. Hij is gewoon genaaid. Over huisbaas Bob had ik een hele serie kunnen maken maar die ging dood. Dat was een echte klootzak. A guy you love to hate.

Die ging in Spangen langs de deur en zei dat hij van de gemeente was en de boedel kwam confisceren, om wat voor reden dan ook.  Hij belazerde de gemeente en eigenlijk iedereen. Hij ging dus te vroeg dood, wat mij betreft. Tina Nijkamp van SBS kon ik niet duidelijk maken dat huisbaas Bob gewoon een fantastische karikatuur was voor een serie. Een cultfiguur.'

Dames was net weer een paar dagen wezen filmen  in Friesland, voor zijn zijn film over Marianne Vaatstra, een van zijn acht lopende projecten. Dames: 'Ik volg kunstenaar Lieuwe van Gogh, de zoon van Theo, al een poosje. En ik ben twee keer aan het front in Oekraïne geweest, dat moet ook een film worden. Als ik het verhaal in mijn hoofd heb en ik zie de bestaande personages, draai ik meteen. 

Mijn documentaire over de zaak Vaatstra gaat over de aanname van mensen die zich in de zaak hebben vastgebeten. Lokale mensen en privédetective Gerrit de Boer die met Bauke, de vader van Marianne, hebben samengewerkt. Jasper is toen opgepakt als hoofdverdachte. Hij is weer vrij. Niemand weet waar hij is, behalve justitie. Pieter Postma heeft in mijn film de fatale fietstocht van Marianne onderzocht aan de hand van de gegevens van justitie, en letterlijk per seconde gereconstrueerd. Die fietstocht duurde een half uur en strookt totaal niet met de versie van justitie. 

Op de plek waar twee getuigen Marianne voor het laatst  hebben gezien, op dat weiland, lag geen bloed. De moordenaar heeft haar de keel doorgesneden. Dan bloed je dus leeg. Ze is nooit op die plek vermoord. Volgens getuigen verlieten Marianne en haar toenmalige vrienden rond twaalf uur op 30 april/1 mei 1999 dancing Paradiso in Kollum, niet om half twee zoals justitie verklaarde. Verderop werd ze ontvoerd en naar een caravan gebracht, waar twee obscure Duitsers bivakkeerden. Vlak bij het AZC. 

Een van die gasten had een in Duitsland een dubbele moord gepleegd en was voortvluchtig. In de caravan werd in dope en porno gehandeld en tieners uit het dorp gingen er zuipen. Die caravan is na de moord toevallig afgebrand. De aanvankelijke hoofdverdachte, Jasper, fietste tijdens die ontvoering rond en had vermoedelijk een paar borrels op en wilde seks. Hij kwam in de caravan terecht, waar hij Marianne heeft verkracht. 

Er zijn drie asielzoekers bij betrokken, 1 Afghaan en 2 Iraakse Koerden. Die zijn toen meteen naar een ander AZC overgeplaatst. Justitie wilde en wil niet dat asielzoekers en azc’s in een kwaad daglicht komen te staan. Dat is de hele crux van de tragische geschiedenis. Dat zie je nu ook bij dat vermoorde meisje uit Abcoude. 

Mijn film krijg ik dan ook nooit bij de NPO vertoond. Maar het is juist de taak van de Publieke Omroep om dit soort dingen aan de kaak te stellen. Ik wil net als de familie van Marianne dat de waarheid boven tafel komt. Ik zeg niet dat boer Jasper onschuldig of schuldig is, maar ik geef veel mensen die niet gehoord zijn in de zaak een stem. En hun stem is belangrijk.'

'Laatst kwam ik bij Powned Henk Kuipers tegen, onder andere bekend van No Surrender. Powned maakt een serie over de opkomst en ondergang van de criminele motorclubs en ik wil ook graag een film maken over Henk. Joost van der Valk, de maker, een aardige vent, had gehoord dat hij die serie in de stijl van Roy Dames moest maken. Ik heb dus school gemaakt. 

Ik ben geen vlieg aan de muur maar een onderdeel van de mensen die ik film. Ik ben eigenlijk iemand die op bezoek is en een beetje meelult, en vroeger flink mee zoop, jenever vooral. Ik betaalde wel eens de dope voor de meiden van de Keileweg, en zelf dronk ik een paar jenever in Willems Kantine als ik met ze ging draaien. Ik verraad mijn personages nooit en ik laat altijd zien wat ik heb gedraaid. 

Zo ging het ook met Foute Vrienden. Die jongens kende ik al vanaf het midden van de jaren '80, die zaten altijd in café De Eik in Amsterdam-Oost. Ik zoop gewoon met ze mee. Ik wil nog een afsluitend deel maken. Jantje is dood, Verbrande Herman heeft de ziekte van Parkinson. Ik heb veel materiaal dat nooit uitgezonden is. Jantje had losse handjes, sloeg zijn ex. Ik ben vier jaar mantelzorger voor hem geweest. Ik deed z’n administratie, afspraken met ziekenhuis, boodschappen etc. En heb al die tijd gefilmd. 

Jantje bedreigde mij eind negentiger jaren van de vorige eeuw vaak, zei dan: "Ik ga je kop er af schieten, kom langs met Jopie!" Dat was zijn broertje. Die is een paar jaar geleden overleden. Herman zei altijd: "Jantje is gek, maar Jopie is echt gek." Een psychopaat. Hij heeft iemand vermoord in een kroeg. 

Vijfentwintig jaar geleden ben ik met drinken gaan minderen, vijftien jaar geleden helemaal gestopt. De laatste grote bacchanalen waren in café Eik, bekend en berucht van de Foute Vrienden, en tijdens De Meiden van de Keileweg in 1999. Ik kreeg toen tijdens het draaien in de wijk Spangen in Rotterdam een klap op mijn hoofd. Ik lag een week in coma. Ik vermoed dat het een dealer was, geen idee wie mij op mijn kop sloeg. Ik ruik niks meer, heb steeds hoofdpijn, en drie scheurtjes in mijn schedel. Het was kantje boord, maar ik ben er nog. 

Wat mijn stijl betreft: ik stuur nooit tijdens het filmen. Sturen vind ik verschrikkelijk. Maar het is natuurlijk wel zo, als die film langzaam afkomt in de montage, dat ik dan nog een paar dingen nodig heb. En dan kan ik wel wat oplossen, met de cameraman en met de voice over. Maar de ruwe opnamen zijn het leukst. 

Binnenkort moet ik weer les geven op de filmacademie, waar ik twee keer niet werd toegelaten. Mijn steun en toeverlaat Jos Driessen wel.  De studenten vragen mij dan: hoe doe je dat? Ja, hoe doe ik dat? Gewoon tussen de personages gaan gaan zitten. Het is allemaal niet zo moeilijk. Op die filmacademie kwamen leerlingen of studenten zelfs naar mij toe voor een handtekening. Haha, dat ik dat nog mag meemaken, als meest verguisde filmmaker van Nederland.'

Op 20 mei verschijnt de glossy ROY en  kan hier alvast besteld worden.