Het leger moet groener. Onze Jongens & Meisjes, die hun eigen schoenen en scherfvesten moeten kopen om zich te beschermen tegen beunhaasmortieren uit de Slowaakse ramsj, zouden hybride vrachtwagens moeten rijden & geen invliegeten meer mogen.

Defensie is blut, broke & kapotbezuinigd tot op het niveau dat militairen sneuvelen vanwege matige mortieren. Er wordt nu eindelijk wat geld vrij gemaakt om daar wat aan te doen. Altijd te weinig, maar toch een beetje. En wat krijg je dan? Dat '66-Kamerlid Salima Belhaj wil investeren in "een milieuvriendelijk leger." Lekker duurzaam virtue signalen: "Het zou mooi zijn als Nederland koploper wordt, bekend om de energieneutrale compounds.” Ze zegt het echt, deze NUKUKA (Nutteloos Kut Kamerlid). Dus omdat Alexander Penthouse de voormalige marineofficier* Wassila Hachchi uit de Kamer ge-#MeToo'd heeft, zitten we nu opgescheept met een coalitiepartij waarin een wappie windmolenmocro het defensiedossier moet doen. Daar zijn we weer mooi klaar mee. Dezelfde Salima Belhaj wilde eerder al voorkomen dat Defensie nieuw personeel zou werven, door een oproep aan het kabinet om hoogst succesvolle Defensie-advertenties op GS & Dumpert stop te zetten. Oh pardon verkeerde linkje, het is deze.  En nu krijgen we dus ook een staaltje debiliologische oorlogsvoering.

Het is 2032. Onze Jongens rijden in een TeslaTank (we hebben er 1) door het Midden-Oosten. Dankzij handreikingen aan het salafisme - courtesy of speciaal gezant Jozias van Aartsen - zijn ze buutvrij als ze aan een laadpaal staan, waar ze niet zonder kunnen op de lange weg naar de kweekvelden waar quinoa voor het quinoakanon wordt verbouwd. Ook de eerste duurzaam gekweekte & biologisch afbreekbare kogels zijn bijna schietklaar. Gekweekt in zonnecel aangedreven kassencompounds die de Groene Genie neerzet, want de strijd tegen de Globale Islam brengt ons leger (bestaande uit 1000 militairen en 2000 milieucontroleurs) naar zonnige oorden. "We hebben dan misschien bijna al het personeel weg moeten bezuinigen voor deze omslag, maar we kunnen nu wel voor eeuwig nieuwe kogels bijkweken!", aldus een tevreden minister van Defensie Belhaj. In de verte grinnikt een imam naast een oliepomp.
UPDATE 14u00: De initiatiefnota is binnen. Bijzondere eerste woorden voor een Defensienota: "Het klimaat verandert” (.docx).

De debatten zijn geweest, de stemming viel in het voordeel van de sluipmoordenaars en alleen de Senaat moet nog delibereren over de intrekkingswet van het referendum, plus een rechter die moet gaan oordelen of die intrekkingswet referendabel moet worden.

Het laatste woord is dus nog niet gesproken en hoewel wij onze boosheid, cynisme en ja, sure, ook een stukkie rancune maar moeizaam kunnen verbergen over deze laffe daad van '66 & trawanten, zijn er ook nog serieuze mensen die diep nadenken over nut & noodzaak van meer directe inspraak. Zoals hoogleraar bestuurskunde Frank Hendriks op de website van het Montesku.. Montersqwu.. Montuskjuuw Instituut. Je moet er ff de stof vanaf kloppen, maar dan komen er ook heldere citaten naar het daglicht. Zoals deze:

Wat is hier aan het werk? Vrees voor effectieve tegendruk.******* Aan de oppervlakte zien we een minister van Binnenlandse Zaken, die vakkundig 'on message' blijft – al schuurt de boodschap uit het regeerakkoord waarmee ze op pad is gestuurd met de historische boodschap van haar partij. Dieper gelegen zien we de werking van een tamelijk achterhaalde democratieopvatting die de Haagse politiek al veel langer en breder in de greep houdt. Centraal hierin staat de gedachte dat vertegenwoordigende democratie slecht samengaat met directe democratie, gevoegd bij de overtuiging dat in democratie hoofdzakelijk moet worden méégewerkt.*

Zonder beter verhaal over het referendum blijft het beeld hangen van een regering die vooral zelf geen nieuwe tik op de vingers wil riskeren, zoals in 2016 bij het Oekraïne-referendum. Rutte III mag in de Senaat wel met een beter verhaal aankomen.

Het leukste aan gemeenteraadsverkiezingen zijn de campagnepareltjes die op YouTube opduiken. Zo kwamen we vandaag in onze eeuwige zoektocht naar de gewone man het onderstaande overtuigende aanbod tegen van de tweede partij van Oirschot:

Het beste wat je lokaal kunt doen, is lokaal stemmen. #boycotNOSdebat met landelijke lijsttrekkers, blijf weg van kartelpartijen en kies gewoon lokaal. Zoals in Oirschot, waar De Gewone Maffia Man belooft om de kiezer te beschermen in ruil voor zijn stem. En als je hun video zo ziet, is dat een offer you can't refuse. Hoewel, we moeten streng zijn: campagne voeren in Nederland, hoort in het Nederlands, gasten. Zoals ze ook bij het Türkse CDA in Beesel niet, maar bijvoorbeeld in Opsterland wél goed begrepen hebben. Maar ja, daar krijg je dan weer een kudtfilmpje bij. Lastig, lastig.

De Kuifje van de NPO wil nooit geïnterviewd worden behalve als zijn goeie vriend Alexander Klupping het vraagt. Dan mag het in de Volkskrant. Die kans laten we niet passeren om ff een puntje te maken tegen de scherpe zondagavondman.

OK. Hierboven staat dus dat mensen die er wat achter zoeken dat Irene de Producente van Lubach getrouwd is met '66-feeks Ollongren, een beetje complotgekkies zijn. En hieronder staan enkele beweringen van Lubach die de 'twittertrollen' moeten tegenspreken.

We hebben de genoemde items ff teruggekeken + de transcripts ge-Ctrl-F'd. Er is inderdaad  1 item in een lange reeks items die aan haar ministerschap verwant zijn, waarin Kafka Ollongren genoemd wordt. Maar het Sleepwet-item focuste zich op Buma en daarin werd de naam van Ollongren 0 keer genoemd, in het Zijlstra-item werd Pechtold een beetje gepest maar werd de naam van Ollongren 0 keer genoemd, en ook in een recenter nepnieuws-item werd de naam van Orwellongren  - warm pleitbezorger van subsidiëring ter bevordering van het voortbestaan van de Brusselse trollenfabriek EUvsDisinfo - 0 keer genoemd. Zelfs niet in het fragment waarin Madeleine de Cock-Buning besproken werd, een vriendin van Ollongren die door Ollongren naar Brussel is afgevaardigd om de "expert group" van terugwerkers vanuit een conclusie aan te voeren.

Sja, sja. Tsja. Hmmm. Of je daar een complot in wil zien, moet je zelf weten, maar met dat "roasten" of "aanpakken" van Ollongren valt het nogal mee bij ZML. Dat de invloedrijke producente getrouwd is met de minister die 3 van de 4 keer 0 keer genoemd wordt, sja, ach, zegt Lubach. Er zijn ook collega's wier vriendin in een manege werkt, en daar worden ook gewoon grappen over gemaakt. Huh? Faux-pas! Alsof een minister en een manege hetzelfde zijn. Ofwel Lubach lult er geniepig omheen tegen vriend Klupping-die-niet-doorvraagt, ofwel hij kan het onderscheid niet meer maken tussen kritisch zijn op de macht & melig doen over merries.

Of hij bedoelt gewoon te zeggen dat Kasja Ollongren een paard is. Maar dat zouden we dan weer heel onaardig vinden.

Herdenken, het is ook niet makkelijk. Terwijl de interimburrie die vorige week het islamitisch fascisme nog - letterlijk citaat - 'de hand wilde reiken' zondag met een vrome smoel vooraan stond om een krans te leggen bij de herdenking van de Februaristaking, besloot Nasrding 'Ik ben een fokking Marokkaan' Dchar dat het stilstaan bij de jodenvervolging een goed moment was om het migratiebeleid van Israël aan de kaak te stellen. En daarna weer een hele dag de gedeporteerde onschuld spelen, met het handje voor de mond "oooooh' roepen en schmieren over twittertrollen. Voilà. Zo stroomt de zaal weer vol voor Nas z'n eigen deugtheater. De Holocaust was best erg, maar laten we anno 2018 in die herdenking niet vergeten dat de joden ook geen lieverdjes zijn, en dat je daar Niks Van Mag Zeggen van Wierd Duk. En maar krokodillentranen plengen.

Meer Democratie gaat naar de rechter (doe mee&doneer!) om een referendum over de referendumwet af te dwingen. '66 vindt zo'n referendum 'niet logisch', maar waarom dat logischerwijs wel zou moeten, lazen we in de mail:

(hier klikken voor grotere pica)

Hallo redactie,

Ik had gehoopt  met dit simple plaatje een verduidelijking te geven op het wollige taalgebruik van onze heren (dames ook) Tweede Kamerleden. Hun mits…tenzij, als…dan, in het geval van…etc. redeneringen zijn mijns inziens onduidelijk en geven de minister genoeg opties om op een even wollige manier te antwoorden. Het plaatje zou het voor een simpele techneut (ondergetekende) begrijpelijk moeten maken.

Ik doe een poging het te duiden.

Horizontale as is de tijd (van links naar rechts), verticale as de wetten die in de tijd worden aangenomen (hier wet A t/m D). Rondje betekent dat de wet door de Tweede Kamer bekrachtigd is. Driehoekje dat de raadgevend refendum procedure doorlopen is. De golflijn is de periode tussen bekrachtiging Kamer en aflopen raadgevend referendum procedure, de rechte lijn betekent dat de wet van kracht is. Wet A wordt van kracht op tijd t(a), enzovoort.

De Wet op het raadgevend referendum (wet A) werd direct actief nadat ze door de 2de kamer was bekrachtigd. Alle daaropvolgende wetten zijn onderheving aan deze wet, zoals het OEK verdrag (wet B) dat pas actief werd na de referendum procedure (op t(B)). Het huidige wetsvoorstel tot intrekking van de wet op het raadgevendreferendum (wet C) dient logischerwijze ook te voldoen aan wet A en kan dus pas actief worden nadat de referdum procedure is doorlopen (op t(c)). Op het moment dat de intrekkingswet (wet C) actief wordt,  vervalt de wet op het raadgevend referendum (einde pijl wet A). Alle wetten daarna (hier wet D) zijn nu niet meer onderhevig aan een raadgevend referendum.

De regering betoogt met dat met de terugwerkende kracht van wet C, het referendum op wet C afgedaan kan worden. Echter zolang wet C nog niet actief is heeft wet C ook geen terugwerkende kracht en kan zij dus niets zeggen over het wel dan niet houden van een referendum over wet C. De terugwerkende kracht van wet C kan er wel voor zorgen -nadat een referdum is gehouden en wet C dus actief is- dat eerdere referenda (hier dus de terugwerkende kracht) irrelevant zijn.

Conclusies: 

1. Het niet toestaan van een raadgevend referendum over de intrekkingswet is in strijd met de wet.
2. Het terugwerkende kracht principe van de intrekkingswet kan het eerder gehouden referendum wel irrelevant verklaren.

Ben benieuwd wie deze logica lek kan schieten.

Groeten,

Jasper de Reede

In de stijlloze mailbox zijn foto's opgedoken van verkiezingsborden in Enschede, waar een boze democraat de D van 66 met rode verf heeft overgespoten. Ook het CDA-logo naast mevrouw Omtzigt moest er aan geloven.

"Kwam er tijdens een wandeling diverse tegen. Niet mijn werk, maar ik moest wel lachen", mailt de inzender van de foto's. Ja, wij ook. Officieel horen we natuurlijk te zeggen dat dit niet zo werkt in dit land en dat je politieke posters met rust moet laten want campagne voeren doen we met woorden en blablablabla whatever. Als de coalitie en hun kudde fractiegedisciplineerde knechtjes in de Kamer de regels van het spel veranderen als ze niet kunnen winnen van de kiezer, kunnen ze lekker de ouderwetse vinkentering krijgen ook. Ze mogen bij 66 blij zijn dat de guillotines zijn afgeschaft en dat niemand nog een hooivork heeft, dus dat boosheid en frustratie in deze beschaafde eeuw in het ergste geval via een spuitbus rooie verf richting een paar posters geuit wordt. En dat zouden we dan nog erg moeten vinden ook. Nee hoor. Hup spuitbusdemocraat, verf ze wat ons betreft allemaal maar over. Die D is 66 toch niet meer waard.

Die paar relevante schaatsseconden had u al gezien, College Tour is voor breiwijven en bosvanrosjes en naar de NOS keek u toch al niet meer. Ga anders gewoon ff zitten voor een uurtje democratische reflectie op de week die was.

Niesco Dubbelboer kent u als een van de geestelijk Pvad'ers van de Wet raadgevend referendum, vurig pleitbezorger voor meer burgerinspraak en natuurlijk de man die het voortouw neemt om Overlord Ollongren voor de rechter te trekken (steun & doneer!) om een referendum over het referendum alsnog mogelijk te maken. Teun Gautier is voormalig partijvoorzitter van 66 Amsterdam, die zich volledig afgekeerd heeft van de huidige penthousepartij en lijstduwer voor de Piraten in 020 is. Ze memoreren hierboven Van Mierlo die letterlijk zei dat het bestaande systeem moet worden "opgeblazen", en dat er dankzij "de partij van Alexander Pechtold" nu een nog grotere behoefte is ontstaan om het systeem op te blazen. Want de revolutie van Van Mierlo heeft haar eigen kinderen met huid en haar opgegeten. Oh, en "CDA en vvd zijn ook achterlijk". Kortom, pleur de lineaire televisie maar weer eens uit het raam, échte gesprekken worden op internet gevoerd.

Hee nu het toch al de hele week over zieke politiek gaat, even de schijnwerper weer op de bron van het meeste kwaad: dat rotte palendorp aan de Amstel. Daar zit een interim burgemeester die vindt dat een lieve stad best wat salafisme kan omarmen.

Jozias van Haatsen zei het echt, over het salafisme: "Jongeren die je nodig hebt, vinden houvast in dit soort gebedshuizen met deze oriëntatie. En naar mijn oordeel moeten we dat accepteren, en hen de hand reiken."

Kennelijk heeft Van Aartsen zin in een nieuwe Holocaust, want hij doet hier dus een handreiking naar fascistoïde overtuigingen van radicaal-islamitische snit. Ohnee wacht, salafisme heeft niets met de islam te maken want het is "helemaal geen stroming binnen de islam." Is die man gek, kwaadaardig, of nee, allebei? Hoeveel aanslagen, schietpartijen, kanaries in de koolmijn, boeken, podcasts, Ayaans, waarschuwingen, Maajids, rode lampjes, Hebdo's, Bataclans, kleine daden van verkeersagressie door al dan niet suikerzieke baardjurken, of halalpinguins en damesparasols voor, achter en naast je bij de kassa van de Lidl in een schotelwijk heeft een persoon nodig om zijn eigen lichtje te zien gaan knipperen dat. de. orthodoxe. islam. een. probleem is. Een ziekte in je democratische organen, een tumor in je maatschappelijke brein en een uitzaaiing onder je sociale huid -  niet een lieve ideologie die je de hand moet reiken, maar een veroveringsideologie die je zo veel of ver mogelijk buiten de deur moet houden. Sowieso dachten we dat we die dooie riedel 'niks met de islam te maken' nou toch onderhand wel gekeeld & begraven hadden als kutsmoesje waar niemand meer in trapt.

Een paar maanden is die vvd'er uit Den Haag nu interim in 020. HaCarmel verloor z'n ruiten en toen zweeg hij, maar een stomme pop zonder kop bij een moskee is "een aanslag". Marokkaanse drugsmaffia en gangsterislam zijn 'jongens uit Amsterdam' die de moeder kunnen worden geknuffeld. De islamitische schietgebedsoproep over de grachten laten galmen is helemaal geen probleem. Het struisvogelpatroon van de Amsterdamse zelftevreden welgestelden die de stad besturen was natuurlijk al langer bekend. Maar Jozias van Aartsen doet wel heel erg z'n verdomde best om zichzelf het plaatje in weg te kijken. We gaan bijna naar Femke Halsema verlangen om dit gevaar te vervangen, maar hoe dan ook is de vraag: wanneer tieft deze quisling op naar de eeuwige jachtvelden van uitgerangeerde handreikers?

Vanaf de dag dat we met GeenPeil begonnen aan het initiatief voor het Oekraïnereferendum, heb ik geweten wat de uitslag zou worden ('nee'), maar ook dat die genegeerd zou worden. Ik was namelijk als verstokte (of naïeve) idealist toch al wel wat langer woke, vond ik, want ik was tevens best cynisch over een "hedendaagse politiek" die ik ontzettend tekort vind schieten in haar volksvertegenwoordigende rol. Dat was toen.

Onderweg, tussen juli 2015 en vandaag, heb ik wel ontzettend veel bijgeleerd. De absolute afkeer die ons initiatief wekte bij "hogeropgeleiden", met name D'66-achtigen, heeft me bijvoorbeeld oprecht verbaasd. De haat tegen ons van de Marcel Canoys en de Rob de Wijks, om er maar lukraak een paar te noemen, was bijna fysiek te proeven. Oh, wat waren ze woedend op dit fijne weblog. Daar lachten mijn collega's luidkeels om, maar dat ging mijzelf toch wat moeilijker af soms.

De manier waarop ze hun laster bedreven en soms nog steeds bedrijven en waarvan Joshua Livestro en dinges van de PvdA de nogal impotente speerpunt vormden, was dan ook schaamteloos en niet aflatend. Daarin leerde ik ook de MSM nog wat beter kennen. Namelijk: als teringluie opportunisten, op schoot van de macht. Allemaal. OK, bijna allemaal. Her en der zijn eenlingen en bastionnetjes die het wél eerlijk probeerden te benaderen. Maar vooral de negatieve en rancuneuze rollen van NRC, NOS/NTR en Trouw zijn me bijgebleven. GeenStijl is fout, EU is goed, gewone mensen zijn enge onderbuikers, ergo: democratisch referendum = kwaadaardig populisme. De Orwelliaanse omkeringen die we onder ogen kregen waren ontelbaar.

Tezamen waren veel van die opponenten vooral als de dood voor het doorbreken van de heilige status quo in polderland, bang voor hun Brusselse droom, of geketend aan hun eigen afhankelijkheid van de staatsruif. Het was zo fel en soms zo massaal, dat het me ook ná de glorieuze zege op 6 april - opkomst gehaald, glasheldere uitslag en een dreun voor Rutte  en zijn bazen in Brussel - soms moeite heeft gekost om geen slechte winnaar te zijn. 

Zo veel mensen waren zo gretig om een oprecht democratisch initiatief te besmeuren. Want hoe rommelig ons referendum ook was, hoe ad hoc het in touw is gezet, hoe onhandig misschien ook het onderwerp van het associatieverdrag is gebleken, en hoeveel verbeterpunten er ook aan wet en uitvoering zijn te benoemen, één ding staat voor mij fundamenteel overeind: de referendumjacht van GeenPeil was, voor mij althans, een eerlijk en constructief bedoeld initiatief, geboren uit een oprechte betrokkenheid bij de democratie - en een oprechte vrees voor de sluipende teloorgang daarvan.

Ik wilde gebruik maken van een wet - dus van de bestaande spelregels - om onze 'volksvertegenwoordigers' in herinnering te roepen voor wie zij aan het werk zijn, en dat zij in dienst staan van ons, niet andersom. Ik had de hoop dat er een serieus debat zou ontstaan, over democratie in Nederland, over het democratisch tekort van de EU. Over hoe je democratische besluitvorming beter, dichter bij de burger kan brengen in een digitale tijd waarin alle middelen voorhanden zijn om de kiezer meer keus te geven.

Jongens, wat was dat naïef.

We renden, zoals iemand het intern destijds verwoordde, maandenlang met een pan kokend hete soep in onze handen door de campagne en waren, tijdens het optuigen en aansturen van vrijwilligerslegers, het rammen van honderden topics en het produceren van campagnemateriaal minstens evenveel tijd kwijt aan reageren op alle aanvallen. Zowel voor- als tegenstanders waren in een chaotische strijd verwikkeld rond een nog nooit vertoond burgerreferendum over een EU associatieverdrag dat niemand had gelezen, met een land dat we alleen kenden van postorderbruiden - en van MH17. Wij riepen 'red de democratie', hullie zeiden 'Poetinvriendjes!' en van enig democratisch debat op niveau was nauwelijks sprake. Althans, wij kwamen er niet aan toe in die maandenlange schreeuwstorm.

Maar de opkomst werd gehaald, de uitslag was glashelder en Rutte moest draaien, konkelen en vooral heel veel liegen om te kunnen veinzen "te luisteren naar de tegenstemmers". We zagen hoe de worst gemaakt werd, en moesten de wrange smaak proeven toen die vervolgens door onze strot is gepropt. Het GeenPeil verkiezingsplan dat we aansluitend aan het inlegvel lanceerden en waarmee we aan de verkiezingen wilden deelnemen, was uit overmoed geboren. Er werd niet geluisterd, maar het referendum was dankzij brede volkssteun wel zeer geslaagd, dus misschien moesten we dan maar gewoon ín de Kamer die koekenbakkers gaan controleren?

Jongens, wat was dat naïef.

Vijfduizend stemmen en de epische vergissing om te denken dat die brede coalitie van burgers die, om het even wat ze stemden, allemaal tekenden voor het referendum, zich ook wel aan zou aansluiten bij Partij GeenPeil. Epic fail (edoch geen seconde spijt van de poging).

Maar toch, maar toch. Er was een referendum geweest. Het eerste burgerreferendum ooit, en het was een succes. Er is een groot, zich ongehoord voelend deel van de burgerbevolking aangesproken en gemotiveerd om te participeren, en wij hebben met GeenPeil duizenden vrijwilligers de middelen kunnen geven om méé te doen. Ik heb er honderden ontmoet in de afgelopen jaren en daar zat alles en iedereen tussen die je kunt bedenken, van de man die al 40 jaar niet meer stemde en de rolstoeler die per se wilde flyeren (en op alle bijeenkomsten kwam), via de gekkies die je kunt verwachten bij elk collectief initiatief, tot studenten en werkende jongeren die een kans zagen om zich te mengen in iets wat tot dan toe zo ver van ze af stond. Velen van hen zijn nu lid van Thierry's FvD en dat is alleen maar prachtig, die participatie van een politieke tegenbeweging.

Ook het democratisch debat kwam, in hindsight, heus wel op gang. We gingen ons realiseren hoeveel artikelen, opinie en televisie er is gemaakt over een verdrag waar niemand daarvoor van gehoord had, en hoeveel goed dat gedaan heeft voor het bewustzijn en de kennis over (de situatie in) Oekraïne, de werking van de EU en de belangen (NAVO, VS, Rusland, energie, oorlog, lobby, corruptie en geld, geld, geld) waar zo'n verdrag op gebouwd is. Ook het referendum zelf, als middel, werd onderdeel van studie en debat. Professors als Tom van der Meer en Wim Voermans schrijven er al jaren over en ik meen dat ook een historicus als Geerten Waling er inspiratie uit haalt voor zijn boeken over democratie en particratie.

Het publieke en wetenschappelijke debat, dat is er dus echt wel. Zowel over het middel, als over het onderwerp. Nu de politieke evaluatie nog en nogmaals: die uitvoering van dat hele referendum had best wat beter gekund, dat geef ik als eerste toe. Maar juist door alles wat er piept en kraakt aan de (eerste toepassing van de) Wet raadgevend referendum, heb je genoeg te evalueren, aan te wijzen en - hopelijk - aan te passen. Iets om naar uit te kijken, dus. Want dat er nu meer referenda zouden en zullen volgen, leek me evident. GeenPeil bewees: 300.000 is veel (en het is terecht dat die drempel hoog is), maar wel haalbaar en dat geeft de democratische burger moed.

Jongens, wat was dat naïef.

Zo ver is het namelijk nooit gekomen. Er komt nog een Sleepwetreferendum, sure. Maar eentje over de orgaanwet, wat mij betreft een héél goed onderwerp voor actieve volksraadpleging, is nagenoeg kansloos. Nog vóór de in de Wrr vastgelegde wettelijke evaluatie plaats kon vinden (had in de loop van dit voorjaar moeten zijn), snijdt de nieuwe coalitie de referendumwet namelijk de strot al weer af.

Afgelopen dinsdag kwam de toelichting op het advies van de (absoluut niet objectieve) Raad van State van referendumhatend CDA-fossiel Piet Hein Donner, waarin nog eens stond dat de politiek het zelf maar uit moest zoeken. En ik wist: einde oefening, want de coalitie heeft een meerderheid voor intrekking van de Wrr - zonder referendummogelijkheid. Diezelfde avond, tijdens het vervolg van het referendumdebat, had ik een debatje over de Sleepwet en ik dacht: 'Zit je dan. Te praten over een aankomend referendum waarvan Sybrand Buma al gezegd heeft dat de uitslag toch lekker genegeerd gaat worden, terwijl D'66 in de Kamer staat te volharden in haar arrogantie dat het vorige referendum 'niet heeft gebracht wat zij er van verwacht hadden'. Alsof een referendum hun instrument is, en niet een democratisch gereedschap voor de kiezer, wat het in werkelijkheid is - of althans: behoort te zijn.

Hoe zeker ik ook wist dat de uitslag van het Oekraïnereferendum genegeerd zou worden, ik had nooit verwacht dat het uiteindelijk ook tot de dood van de gehele referendumwet zou leiden. Een dood zonder voltooid leven, een wiegedood bijna, zonder vitale organen te behouden maar ook zonder de wensen van de rouwende nabestaanden te respecteren. En zonder vetorecht voor het volk.

Volk, dat zich tussen de ongeïnteresseerde (tevreden of ontevreden) burger en de heersende politiek in genesteld had, vastgeklampt aan een béétje extra inspraak dat door de Wrr mogelijk werd gemaakt. Kiezers, zijn dat, die dankzij het referendum een ingang hadden om hun betrokkenheid bij democratie en samenleving in de praktijk te kunnen brengen. Duizenden vrijwilligers, honderdduizenden ondertekenaars, miljoenen stemmers. De brug over de kloof tussen bestuur en burger, zij zijn het. Vandaag is die brug kapot geschoten door Rutte III. Het volk dat wilde, mag niet meer meedoen. 

Hoe zal dat ooit aflopen? Gaan we naar een totalitaire bureaucratie, of eindigt dit in hooivorken en guillotines? Hoe dan ook: ik geloof nooit dat het goed af kan lopen wanneer je actief betrokken burgers, die zich keurig gedroegen volgens de regels van het democratische spel én de daarbinnen geldende omgangsvormen, eerst uitnodigt om deel te nemen aan het proces, maar vervolgens buitensluit wanneer hun inbreng de politieke kaste niet bevalt.

ik had daarom nooit verwacht dat PvdA en GroenLinks, twee initiatiefnemers van de Wet raadgevend referendum, zich van hun eigen wens tot meer burgerinspraak, correctief dan wel bindend, zouden afkeren. Nog minder had ik in de gaten dat D'66 - letterijk ooit opgericht voor democratische en bestuurlijke vernieuwing - al zo diep in het moeras van haar arrogantie en eigen gelijk was vastgezogen dat ze hun laatste restjes democratisch idealisme zouden inruilen voor een klein beetje meer macht. 

Meer macht om grondwet tartende donorwetten in te voeren, meer macht om in weerwil van alle zorgen en kritiek de EU verder op te tuigen, meer macht om de regels van het spel te wijzigen tijdens het spelen en meer macht om nog minder rekenschap aan de kiezer af te leggen. Meer macht, kortom, om meer macht te kunnen verkrijgen. Ik snap nu de vriendschap tussen Alexander Pechtold en Petro Poroshenko een stuk beter. Het zijn gelijken onder elkaar, wars van de ander, ver weg van het gewone volk.

Jongens, wat word je daar cynisch van.