Een 4 voor Nederland Onderwijsland

Leerlingen liepen afgelopen maandagmiddag bij het vwo-examen natuurkunde vast op vragen die warrig en slecht gesteld waren. De leerling bleef achter met de vraag: wat wil dit examen van me, in plaats van: hoe zat dit ook alweer? Ze reageren met goede natuurkunde, maar beantwoorden daarmee de vraag niet en scoren geen punten.

Het vwo-examen natuurkunde begon met 19 pagina’s tekst, vragen, grafieken en afbeeldingen. Een plaatje zegt meer dan duizend woorden. Daar kwam nog 5 pagina’s aan uitwerkbijlage bovenop. Elk woord, elk detail kan cruciaal zijn, niemand had het op tijd af. Zelfs Nederlands was met 11 pagina’s opgaven en 12 pagina’s tekst korter.

Het vwo-examen natuurkunde uit 1975 had 924 woorden nodig, 1985 2111, 1995 2330, 2005 2143, 2015 2366, 2025 2633 en dit jaar stegen we door naar de 3004 woorden. Leerlingen moesten ruim drie keer zo veel begrijpend lezen op bijna drie keer zo veel pagina’s dan een halve eeuw geleden. Het wordt steeds taliger en minder technisch.

Terwijl we voor gezondheidszorg, woningbouw en defensie handjes nodig hebben, leiden we bij exacte vakken dossiertijgers op die eindeloos discussiëren over luchtkastelen. Hoe rijker de contexten, hoe meer informatie, hoe meer begrijpend lezen, hoe minder bedenktijd, hoe minder exacte kennis we nog toetsen en hoe armer de techniek.

Exacte vakken maken plaats voor politieke ideologie

Feestelijk meldde de minister dat MBO-studenten een examen burgerschap mogen doen. Praktische scholing eindigt in een schriftelijk portfolio. Voortgezet onderwijs mag in een bureaucratisch proces aantonen hoe er in elk vak elk jaar wordt gewerkt aan burgerschap. Beetje vreemd, want scholen doen dit al eeuwen succesvol, want zonder normen en waarden kan niemand les geven of volgen.

De kelderende resultaten op leesvaardigheid en rekenen laten goed zien dat leerlingen op basisscholen en voortgezet onderwijs overvraagd worden met zulke politieke wensen. De vorming van de jeugd is ontspoord. De school is geen zorgkruispunt, gebedshuis of politieke speelbal. We moeten terug naar de basis, terug naar evidence based, deze progressieve plannendrift is waanzin (PDF).

De nieuwe leerdoelen van de SLO geven een reductie voor vakken zoals natuurkunde van 18% op het vwo en 30% op de havo. Dan onthoofd je een vak, dan kan je niet meer een vak met voldoende breedte en diepgang aanbieden. De leerling ziet dan nooit meer het echte nut van een vak. Veel natuurkundedocenten van het jaar, over de afgelopen 18 jaar, keuren dit af. De rest ook.

De samenleving schreeuwt om technische oplossingen voor onder andere woningnood, stikstof, waterkwaliteit, klimaat en energietransitie. Er is al een personeelstekort in de bouw, ons kabinet fantaseert al jaren over een verdubbeling van de woningbouw, zonder te starten bij de basis: de technische vorming van de jeugd. Er wordt te weinig techniek en natuurkunde gegeven.

Er is ook goed nieuws!

Kan iedereen de hele dag wel zeiken dat de friet duurder geworden is, en de benzine ook, maar er gaan ook dingen GOED in dit land! De eindexamens wiskunde en natuurkunde, ook wel bekend als reuze vervelende kutexamens, worden namelijk steeds makkelijker. Vroeger* waren ze heel moeilijk, maar nu gelukkig niet meer. Dat blijkt allemaal uit een vrij slordig opgeschreven onderzoekje van een consultant en een ex-consultant van McKinsey die heus niet op zoek zijn gegaan naar data die hun eigen onderbuikgevoel ondersteunen maar wel net zo lang aan de data hebben lopen schudden dat er precies uitkwam wat hun onderbuikgevoel al zei. U had uiteraard allemaal negens en tienen voor de exacte vakken op uw lijst dus voor u maakt dit niets uit, maar voor al die koters die de hele dag druk zijn met TikTokken en de juiste pronouns van hun klasgenootjes opzoeken scheelt het toch maar weer mooi.

Met zo heel veel dingen is Stephen Hawking natuurlijk nou ook weer niet gestopt, maar hij doet het in ieder geval niet meer.

De briljante geleerde was bekend van zijn werk over zwarte gaten, de relativiteitstheorie, kwantummechanica, beginsingulariteit & imaginaire tijd, maar natuurlijk ook van dat karretje, die stem, zijn sterrenstatus en zijn dikke schijt aan Magere Hein: in 1963 gaven de doktoren hem nog twee jaar. Een gezaghebbend natuurkundige worden is sowieso al niet makkelijk en voor iemand die op zijn manier is omgegaan met een slopende ziekte kunnen we alleen maar respect hebben. Nu is de blessuretijd van meer dan vijftig jaar toch echt voorbij en mag Stephen in de hemel gaan uitleggen dat er geen leven na de dood is. Adieu, God.