Ambtenaren in BRANDBRIEF: Herdenking Slavernijverleden kan niet in Amsterdam zolang gemeente mederwerkers ONDERDRUKT

De klachtenhut van Tante Femke

Wij onderbreken de berichtgeving voor een ouderwets stukje gelekte email, dat wij van een kuchende Amsterdammer in een (mogelijk) met slavenarbeid gemaakte regenjas ontvingen met de toevoeging dat deze mail aan bijna alle 22.000 fte in de Stopera is gestuurd. Er zijn namelijk ambtenaren die zich zorgen maken over de aanstaande herdenking van het slavernijverleden op 1 juli, ook wel bekend als Keti Koti (spreek uit: die dag dat GroenLinks-PvdA-Kamerleden vergaten tegen de strafbaarstelling van illegaliteit te stemmen). 

En dan dat zijn niet zomaar ambtenaren, maar "nazaten van tot slaaf gemaakten" én "collega’s die deze geschiedenis niet persoonlijk erven, maar die dagelijks ervaren hoe institutionele patronen van macht, uitsluiting en sociale onveiligheid mensen kunnen raken." Daarmee hebben we meteen de kern te pakken van de brief van het collectief dat zich AmbtenarenHerdenkenMetGeweten noemt. Tenminste, dat denken we, ons intersectioneel dekoloniaals is een beetje roestig, dus NA DE BREEK een uitgebreide kloosried van de tekst over onder meer de toeslagenaffaire, Leviathan, een Vrijheidskroon, die geen kroon is maar een broche, maar juist geen decoratief object, maar wel een belofte, die in metaal is gegoten, enfin, bij zijn is meemaken.

Aan:

* Het bestuur van NiNsee
* Het Herdenkingscomité Slavernijverleden
* Mevrouw F. Halsema (burgemeester Gemeente Amstedam

Afschrift aan:

Gemeenteraad Amsterdam, Ondernemingsraad Gemeente Amsterdam, betrokken maatschappelijke organisaties, toezichthouders en overige belanghebbenden.
GS: En, laten we wel wezen, aan het volk van Nederland

Kernboodschap
GS: Altijd fijn, meteen tot de kern

Wij achten het onverenigbaar met de betekenis van de Nationale Herdenking Slavernijverleden dat de Gemeente Amsterdam zich op 1 juli presenteert als vertegenwoordiger van vrijheid, herstel en rechtvaardigheid, zolang binnen de eigen organisatie ernstige en langdurige signalen over integriteit, sociale veiligheid, discriminatie, racisme, uitsluiting, falende meldstructuren en de behandeling van kritische medewerkers onvoldoende zijn weggenomen.
GS: Sorry maar WAT? De slavernij herdenken mag niet als je 'langdurige signalen' negeert over allemaal modewoorden van ambtenaren die boos zijn omdat de spreektijd bij de WVTTK op donderdag een beetje ongelijk verdeeld is? Dat is wel een enorme intellectuele hink-stap-sprong. Benieuwd hoe deze koppeling in de brief gelegd gaat worden

Een samenleving herdenkt haar verleden niet omdat geschiedenis voorbij is, maar omdat zij begrijpt dat macht steeds opnieuw de neiging heeft zichzelf te herhalen wanneer zij niet wordt begrensd door waarheid, tegenspraak en geweten.
GS: Macht, die de neiging heeft zichzelf te herhalen. Dat klinkt interessant maar het betekent niks. Niet echt een harde kern dit

Deze brief is geschreven vanuit geweten. Niet uit rancune of uit politieke voorkeur. Maar vanuit de overtuiging dat een overheid slechts geloofwaardig kan spreken over vrijheid wanneer zij diezelfde vrijheid ook binnen haar eigen organisatie beschermt.
GS: Daar herken je de echte gewetensvolle ambtenaar aan, aan het feit dat hij zichzelf en zijn medestanders gewetensvol noemt

Waarom wij schrijven
Wij schrijven u als medewerkers van de Gemeente Amsterdam uit verschillende directies, waaronder Stadsdeel Zuidoost, Werk, Participatie en Inkomen (WPI), Personeel & Organisatie (P&O), Stadswerken, Afval & Grondstoffen, Toezicht en Handhaving Openbare Ruimte (THOR), Nieuw-West en andere organisatieonderdelen.

Onder ons bevinden zich nazaten van tot slaaf gemaakten.

Onder ons bevinden zich eveneens collega’s die deze geschiedenis niet persoonlijk erven, maar die dagelijks ervaren hoe institutionele patronen van macht, uitsluiting en sociale onveiligheid mensen kunnen raken.
GS: Oftewel: mensen die weten hoe erg de slavernij was én mensen die vinden dat wat zij op maandag en dinsdag van negen tot vijf, van woensdag van tien tot drie en op donderdagen om de week van half twee tot vijf meemaken ongeveer even erg is

Wij verschillen in afkomst, functie, politieke overtuiging en levensverhaal.

Wat ons verbindt is de overtuiging dat vrijheid, menselijke waardigheid, integriteit en rechtvaardigheid geen ceremoniële begrippen zijn, maar bestuurlijke verplichtingen.
GS: Wat jullie verbindt is in ieder geval geen afkeer van pathetisch taalgebruik

De Vrijheidskroon
GS: Let op, nu wordt het ingewikkeld
Voor velen is de Vrijheidskroon een broche. Voor ons is zij veel meer dan dat.
GS: Wat? Een kroon die een broche is?

De Vrijheidskroon is ontwikkeld binnen stadsdeel Zuidoost, samen met bewoners, nazaten van tot slaaf gemaakten, gemeenschapsorganisaties en medewerkers die jarenlang hebben gewerkt aan erkenning van het slavernijverleden.
GS: Aha, een soort decoratief object dus

De Vrijheidskroon is geen decoratief object. (GS: Oh) Zij is een belofte in metaal gegoten. Een belofte dat de lessen uit het slavernijverleden niet slechts worden herdacht, maar ook worden toegepast waar macht wordt uitgeoefend. Een symbool verliest echter zijn betekenis wanneer de waarden die het vertegenwoordigt niet zichtbaar zijn in het handelen van degene die het draagt. Dan wordt herinnering ceremonie en herstel retoriek.
GS: Welja

De kroon staat symbool voor:

* herinnering;
* erkenning;
* herstel;
* menselijke waardigheid;
* vrijheid;
* en de belofte dat de lessen uit het verleden zichtbaar worden in het handelen van het heden.
GS: Dus iedereen die die broche draagt moet lief zijn voor ambtenaren die zichzelf als een soort eigenaren van het slachtofferschap van de slavernij beschouwen of anders zwaait er wat

Juist daarom raakt het velen van ons diep wanneer dit symbool wordt gedragen door vertegenwoordigers van een organisatie als de Gemeente Amsterdam waarvan medewerkers nog altijd ernstige zorgen uiten over sociale veiligheid, integriteit en de behandeling van melders.
GS: Ja sorry maar dit is geweldig. Al die brave helper whitey's van de gemeente Amsterdam die op Keti Koti net naast de maat staan te dansen met een broche op hun ontspannen overhemd, zijn in deze redenering een soort erfopvolgers van de Ku Klux Klan

Een symbool ontleent zijn betekenis immers niet aan degene die het draagt, maar aan de waarden die degene die het draagt daadwerkelijk belichaamt.
GS: Tenminste, als dat symbool een broche is, je hebt ook andere symbolen die helemaal niet door mensen worden gedragen, maar dat zijn dan ook geen beloftes in metaal gegoten natuurlijk

Wanneer verliest een herdenking haar geloofwaardigheid?

Dat is de vraag die ons bezighoudt.
GS: Ons ook, maar we hebben zo'n vermoeden dat daar niet echt een helder antwoord op gaat komen

- Want wat betekent vrijheid wanneer medewerkers zich niet vrij voelen om misstanden te melden?
GS: Zeg mij wat is ie waard, wanneer iemand die afwijkt, voor gek wordt verklaard
- Wat betekent herstel wanneer betrokken medewerkers jarenlang wachten op duidelijkheid?
GS: Er valt een hoop af te dingen op de slavernij, maar betrokken medewerkers hoefden tenminste niet jarenlang te wachten op duidelijkheid
- Wat betekent inclusie wanneer medewerkers aangeven zich uitgesloten of gestigmatiseerd te voelen?
GS: Kijk. Hier zijn we het helemaal mee eens, dat modewoord 'inclusie' is inderdaad een nogal betekenisloos begrip
- Wat betekent menselijke waardigheid wanneer mensen in procedures verdwijnen voordat zij als mens worden gezien?
GS: Uh... Alle procedures afschaffen dan maar?

Voor ons zijn dit geen theoretische vragen. Het zijn dagelijkse ervaringen.
GS: Als een broche een belofte in metaal gegoten is, dan kunnen theoretische vragen ook dagelijkse ervaringen zijn, dat spreekt

Een patroon, geen incident
De publieke aandacht voor de zogenoemde zwarte lijst binnen stadsdeel Zuidoost is voor velen het bekendste voorbeeld geworden van bredere zorgen over sociale veiligheid, uitsluiting, discriminatie, racisme en integriteit.
GS: Hee. Een concrete grief, benieuwd wat de ondertekenaars hier voor actie willen zien

Voor de ondertekenaars is deze kwestie echter geen op zichzelf staand incident, maar onderdeel van een patroon dat zich volgens hen op verschillende plaatsen binnen de gemeentelijke organisatie manifesteert.
GS: Voor de lezers wordt het nu wel een beetje gek dat de ondertekenaars 'voor de ondertekenaars' schrijven als ze het over zichzelf hebben

In de afgelopen jaren zijn vanuit meerdere organisatieonderdelen signalen naar voren gekomen over sociale veiligheid, discriminatie, ongewenst gedrag, politiek bestuurlijk en ambtelijke machtsmisbruik, falende meldstructuren en vertrouwen in de organisatie.
GS: Ja, het is een rommeltje in de Stopera

Ook in de publieke ruimte zijn hierover verschillende onderzoeken, rapportages, gerechtelijke procedures en politieke discussies gevoerd o.a. arbeidsinspectie, ombudsman en de arbodienst.
GS: Ja die hebben wij met veel plezier gevolgd

Dat betekent niet dat iedere situatie identiek is. Wel dat de terugkerende aard van deze signalen aanleiding geeft tot fundamentele vragen over de politieke bestuurscultuur. Het gaat inmiddels niet meer over één lijst. Niet meer over één directie. Niet meer over één conflict. Het gaat over een politieke bestuurscultuur
GS: Jongens wat staat hier nou. Wat betekent niet dat iedere situatie identiek is? De openbare discussies?

In een democratische rechtsstaat behoort de overheid de kwetsbare te beschermen. Soms ontstaat echter de indruk dat het institutionele instinct verschuift van bescherming van mensen naar bescherming van het systeem zelf. In de politieke filosofie wordt dat beeld wel gevangen in de metafoor van Leviathan: een machtig staatslichaam dat zijn legitimiteit ontleent aan bescherming van de gemeenschap, maar die legitimiteit onder druk zet wanneer zelfbehoud belangrijker dreigt te worden dan zelfcorrectie. Dat is precies de vraag die deze brief oproept.
GS: Uitstekende verwijzing naar Hobbes hier, je krijgt haast de indruk dat er voor die onderdrukte ambtenaren nog wel ergens een potje beschikbaar was om een avondcursus politie theorie te volgen, dát is in ieder geval geen verspild geld geweest

De lessen van het verleden
Juist de Nederlandse overheid heeft de afgelopen jaren uitgebreid onderzocht hoe institutioneel onrecht ontstaat.

De parlementaire onderzoeken naar de toeslagenaffaire laten zien dat ernstige misstanden vaak niet beginnen met kwade bedoelingen.
GS: Kan er nou nergens een bezorgde ambtenaar een keer gewoon bezorgd zijn zonder over die vermaledijde toeslagenaffaire te beginnen?

Zij beginnen met patronen.

- Met groepsdenken.
- Met politiek bureaucratische afstand.
- Met loyaliteit aan systemen boven loyaliteit aan mensen.
- Met het reduceren van menselijke ervaringen tot politiek bestuurlijke informatie en zelfs publieke imago.
GS: Huh dit waren toch de 10 stappen van fascisme van Umberto Eco of halen wij nu iets door elkaar?

Daardoor verdwijnen mensen uit beeld. En blijft het systeem intact.

Die lessen zouden iedere overheidsorganisatie tot voortdurende zelfreflectie moeten aanzetten. Juist daarom ervaren veel medewerkers de huidige situatie als pijnlijk. Niet omdat geschiedenis zich zou herhalen. Maar omdat bepaalde bestuurlijke mechanismen herkenbaar zijn.
GS: Okee wat er in Amsterdam gebeurt is dus niet hetzelfde als de slavernij, maar er zijn wel bepaalde bestuurlijke mechanismen herkenbaar. Misschien kunnen de ondertekenaars nog even duidelijk maken welke mechanismen dat zijn?

De verantwoordelijkheid van een overheid
Een overheid ontleent haar gezag uiteindelijk niet aan haar wettelijke bevoegdheden. Zij ontleent haar gezag aan vertrouwen.
GS: Mooie tekst, maar helaas niet echt een concreet uit de slavernij herkenbaar bestuurlijk mechanisme

Wanneer dezelfde overheid als Gemeente Amsterdam, burgers oproept discriminatie te bestrijden, integriteit te bevorderen en misstanden te melden, rust op haar een bijzondere verantwoordelijkheid om die waarden zelf zichtbaar na te leven.
GS: Ja die discriminatiecampagnes van de Gemeente Amsterdam zijn inderdaad niet te hachelen

Juist op het moment dat haar eigen handelen ter discussie staat.Daar wordt zichtbaar of integriteit werkelijk een kernwaarde is. Of slechts een communicatiewaarde of politieke stunt.
GS: Het hypocrisieverwijt. Houden wij van. Nu gaan de ondertekenaars zeker vragen om de slavernijherdenking af te gelasten en/of snel een oordeel te vellen over interne integriteitsdossiers

Onze oproep
Deze brief is geen verzoek om een ceremonie af te gelasten. Evenmin vragen wij u vandaag een juridisch oordeel te vellen over interne integriteitdossiers.
GS: Wat is dit voor gaslighting zeg

Wij vragen iets fundamentelers. Wij vragen u om zich af te vragen welke verantwoordelijkheid hij of zij zelf draagt.
GS: Wij vragen ons af of het gebruik van persoonlijke voornaamwoorden hier helemaal consistent is

Aan NiNsee en het Herdenkingscomité Slavernijverleden vragen wij te reflecteren op de vraag hoe de symbolen van de herdenking hun betekenis behouden wanneer ernstige interne en externe signalen over de Gemeente Amsterdam blijven bestaan. Daarnaast vragen wij de verbinding tussen historische erkenning en hedendaagse institutionele rechtvaardigheid onderdeel te maken van het publieke gesprek.
GS: Noem ons zuurpruimen maar wij kunnen ons toch niet helemaal aan de indruk onttrekken dat de schrijvers van deze brief hun eigen lot vergelijken met dat van de slaven

Aan mevrouw Halsema vragen wij te reflecteren op de verantwoordelijkheid die rust op degene die namens de stad spreekt over vrijheid, herstel en rechtvaardigheid. Wij vragen te reflecteren op eigen politiek handelen en persoonlijke uitspraken over interne melders, de ombudsman en het onderzoek ‘Melden met vertrouwen’. Daarnaast stellen wij mevrouw Halsema de gewetensvraag, gelet op haar bestuurlijke verantwoordelijkheid voor integriteit en de wijze waarop met melders, medewerkers en signalen van sociale onveiligheid is omgegaan, of zij zichzelf de overtuiging kan geven dat zij op dit moment de meest geloofwaardige vertegenwoordiger is om namens de gemeente te spreken over vrijheid, erkenning, herstel en menselijke waardigheid.
GS: (ongelezen) Halsema aftreden!

De woorden uit Mattheüs 23 dringen zich onvermijdelijk op als heldere omschrijven van onze organisatie: “Gij zijt als witgepleisterde graven; van buiten lijken zij schoon, maar van binnen zijn zij vol doodsbeenderen.” Wij gebruiken deze woorden als politiek bestuurskundige veroordeling. Wanneer een organisatie als de Gemeente Amsterdam zich publiekelijk presenteert als voorvechter van integriteit, inclusie, herstel en menselijke waardigheid, terwijl intern en extern fundamentele vragen over sociale veiligheid, meldstructuren en de behandeling van kritische medewerkers blijven bestaan, ontstaat een kloof tussen uiterlijk vertoon en innerlijke werkelijkheid. Een façade kan vertrouwen wekken, maar geen vertrouwen dragen.
GS: Ja weet je. Als je boos bent op de Gemeente Amsterdam, dan mag dat natuurlijk, maar wat is nou precies de meerwaarde van het betrekken van het slavernijverleden bij deze woede, behalve dan dat het heel erg grappig is?

Wij vrezen dat de Gemeente Amsterdam op onderdelen niet alleen een integriteitsvraagstuk kent, maar een vraagstuk van politiek-bestuurlijke ontbinding. Niet omdat regels ontbreken, maar omdat de verbinding tussen norm en handelen steeds verder onder druk is komen te staan. Procedures zijn er, beleid is er, visies zijn er – maar waar de praktijk structureel afwijkt van de belofte, verliest bestuur en de politiek zijn morele samenhang en begeeft de organisatie zich in een politiek bestuurlijke staat van ontbinding.
GS: Hele brief over hoe verschrikkelijk de ambtenaren van Amsterdam wel niet zijn maar ondertussen zelf ambtenarenspeak als 'vraagstukken kennen' gebruiken, Anton de Kom draait zich om in zijn standbeeld

Wij schrijven deze brief in de wetenschap dat spreken soms ongemakkelijk is. Toch achten wij zwijgen schadelijker. Niet alleen voor onszelf. Maar ook voor de geloofwaardigheid van de Gemeente Amsterdam.
GS: Hoe deze brief nou precies de geloofwaardigheid van de Gemeente Amsterdam gaat helpen is ons een raadsel

En uiteindelijk voor de betekenis van de Nationale Herdenking Slavernijverleden zelf.
GS: Waar het de Nationale Herdenking Slavernijverleden aan ontbreekt is kennelijk ambtenaren die hun eigen lot met dat van de slaven vergelijken

Onze voorouders hebben geen ketenen doorstaan zodat vrijheid zou eindigen als ceremonie. Vrijheid begint daar waar macht bereid is zichzelf kritisch te onderzoeken. Vrijheid begint daar waar mensen veilig zijn om de waarheid te spreken. Vrijheid begint daar waar de Gemeente Amsterdam dezelfde normen op zichzelf toepast als zij van haar burgers verlangt.
GS: Jullie voorouders hebben ook geen ketenen doorstaan zodat hun nazaten dit soort onsamenhangende drek konden rondmailen, yet here we are

Een herdenking is geen podium waarop een overheid haar morele gezag bevestigt. Zij is juist het moment waarop een overheid zichzelf langs de meetlat van haar eigen waarden legt. Vrijheid, gelijkwaardigheid en menselijke waardigheid vragen niet om één dag van plechtige woorden, maar om dagelijkse politiek bestuurlijke consequentie.
GS: Wacht wacht wacht. Gaat het nou om die ene dag van herdenking of om de dagelijkse praktijk in Plantage Stopera?

Daarom herhalen wij onze kernboodschap:
GS: Kracht van herhaling!

Wij achten het onverenigbaar met de betekenis van de Nationale Herdenking Slavernijverleden dat de Gemeente Amsterdam zich op 1 juli presenteert als vertegenwoordiger van vrijheid, herstel en rechtvaardigheid, zolang binnen de eigen organisatie ernstige en langdurige signalen over integriteit, sociale veiligheid, discriminatie, meldstructuren en de behandeling van kritische medewerkers onvoldoende zijn weggenomen.
GS: Ja weet je hè. Van ons hoeft het niet, zo'n herdenking van het slavernijverleden. Wij dachten altijd dat het fijn was voor mensen die in een intersectioneel spiegelpaleis de hele dag over sociale veiligheid en discriminatie aan het miepen waren. Maar die hebben er nu dus ook geen zin meer in

Namens de ondertekenaars,

Medewerkers van de Gemeente Amsterdam uit meerdere directies en organisatieonderdelen, waaronder nazaten van tot slaaf gemaakten en collega’s die zich verbonden voelen met de waarden van de herdenking.
GS: Hé dat verbonden voelen, is dat geen cultural appropriation dan? Okee we gaan al. Zien jullie morgen (of niet)!