Lange Arm Erdogan fier overeind

(LIVEBLOG IRAN HIER)

De Turkse diplomaat Ömer Özgül speelt een centrale rol binnen de Islamitische Stichting Nederland (ISN), die in het nieuws is vanwege betrokkenheid bij het gisteren ingetrokken onderzoek naar discriminatie onder moslimjongeren. Dat blijkt uit onderzoek van GeenStijl naar Facebookposts (in het Turks) van de stichting en een bezoek dat GeenStijl heeft gebracht aan het hoofdkantoor van ISN in Den Haag. Özgül was op dat moment aanwezig in het pand van de stichting, maar kon GeenStijl volgens een medewerker niet te woord staan. Zowel ISN als de Turkse ambassade in Nederland heeft geen antwoord gegeven op persvragen die GeenStijl vier dagen geleden over de kwestie heeft gesteld. De rol van de Özgül is opvallend, omdat ISN in 2020 beloofd heeft de organisatiestructuur aan te passen om de invloed van de Turkse diplomatieke dienst terug te dringen en stelt een zelfstandige en onafhankelijke stichting te zijn.

Nou zegt u misschien 'ja duh, natuurlijk zit de Turkse overheid vuistdiep in Diyanet, dat is algemeen bekend', maarrr GRAAG TOCH EVEN DOORLEZEN AUB. Aanleiding om ons in de banden tussen Özgül en de stichting te verdiepen was het nieuws van vorige week over het financieren van een onderzoek naar discriminatie onder moslimjongeren door de ISN Academie, onderdeel van ISN. Dat onderzoek, dat inmiddels is ingetrokken, werd gefinancierd samen met het ministerie van Sociale Zaken, dat nu een onafhankelijke beoordeling van de uitkomsten laat uitvoeren. 

De vraag is echter waarom het ministerie van SZW via het Kennisplatform Inclusief Samenleven überhaupt samenwerkt met een stichting die zo nauw verbonden is aan de Turkse staat. Er is namelijk al veel langer gedoe over de rol van Turkse diplomaten in de ISN. In 2017 liet minister Asscher van SZW een persverklaring uitgaan waarin hij stelde dat het onwenselijk was dat de voorzitter van ISN (destijds) tegelijkertijd een Turks diplomaat was. De stichting beloofde beterschap, maar in 2018 ontstond er ophef over een door Turkije gedicteerde jihadpreek in Hoorn, waarna in 2019 door de Tweede Kamer nog een motie aangenomen waarin werd opgeroepen ongewenste politieke vermenging bij ISN te voorkomen in een nieuwe organisatiestructuur. Gisteren nog noemde minister Aartsen in het debat over integratie Turkije in een rijtje landen van waaruit hij geen inmenging wil hebben. 

In de parlementaire ondervragingscommissie Ongewenste beïnvloeding uit onvrije landen in 2020 werd de casus van ISN uitgebreid besproken, met aandacht voor de vervlechting van de Turkse diplomatieke dienst met ISN. De commissie schreef: "Het voorzitterschap van ISN werd steeds bekleed door een diplomaat, attaché voor godsdienstzaken van de Turkse ambassade in Den Haag (de müşavir) (onthoud die term, red.), maar is onder druk van het kabinet en Kamer gewijzigd." Dit vond de Kamer dus zeer ongewenst, aangezien wij Turkije (terecht) nog steeds als een onvrij land beschouwen met een veel te lange arm. In het rapport van de commissie staat dat ISN op 10 juni 2020 een brief aan de Tweede Kamer heeft gestuurd waarin wordt gesteld dat er in de nieuwe organisatiestructuur geen Turkse vertegenwoordiger met diplomatieke of consulaire status in het bestuur zit.

Formeel klopt dat. Sinds 17 november 2024 is Servet Tiryaki voorzitter van het bestuur. ISN schrijft op haar eigen site: "Zelfstandigheid van ISN en de aangesloten stichtingen is zowel op financieel vlak als op bestuurlijk niveau gewaarborgd." Ook de andere bestuursleden van ISN zijn voor zover wij kunnen beoordelen niet actief als diplomaat voor Turkije. Maar uit ons onderzoek blijkt dat diplomaat Ömer Özgül wel degelijk intensief betrokken is bij de stichting, terwijl hij niet wordt genoemd als lid van het bestuur op de site. 

Ömer Özgül werd eind 2023 aangesteld als 'Adviseur Religieuze Zaken' (oftewel religieus attaché, de functie die in het verleden samenviel met het voorzitterschap van ISN) op de Turkse ambassade in Den Haag. Eerder werkte hij voor Diyanet in Turkije. Sinds zijn aanstelling is hij intensief betrokken bij de ISN. Zo werd zijn aanstelling en aansluitende bezoek aan verschillende moskeeën hier uitgebreid beschreven in een Turkse post op de site van ISN en troffen wij ten minste 20 Facebookposts in het Turks van de stichting aan, waarin Ömer Özgül wordt genoemd. Op vrijwel al die posts is Özgül prominent te zien. 

Zo staat hij hier op foto's van een bezoek van de ISN aan Ankara (!) steeds in het midden, terwijl ISN-voorzitter Tiryaki meer aan de zijkant geposteerd is. Bovendien gaat de in Nederland gestationeerde Turkse diplomaat Özgül mee op verschillende andere buitenlandse reizen van ISN-delegaties. Özgül wordt in deze Facebookpost (niet van ISN zelf) aangeduid als adviseur van ISN, in plaats van als verbonden aan de Turkse ambassade. In deze Nederlandse post van de bij ISN aangesloten Ulu Moskee wordt Özgül "onze Müşavir" (had u die term onthouden?, red.) genoemd. De müşavir heeft dan misschien geen formele rol meer bij ISN, maar is dus wel degelijk actief binnen de stichting.

Naar aanleiding van deze berichten heeft GeenStijl op donderdag 4 maart onaangekondigd aangebeld bij het hoofdkantoor van ISN in Den Haag en gevraagd om een gesprek met de heer Özgül. Er werd opengedaan door twee allervriendelijkste medewerksters, die niet verbaasd leken over ons verzoek en even wilden uitzoeken of hij ons te woord kon staan. Al snel verscheen er echter een andere man in de hal, die ons, ook allervriendelijkst, uitlegde dat de heer Özgül net in bespreking was, maar dat wij al onze vragen aan hem op de mail konden zetten. Vervolgens kregen wij een e-mailadres van ISN (dus niet van de Turkse ambassade). 

De Islamitische Stichting Nederland vond het op 4 maart dus helemaal niet vreemd dat iemand die daar aanbelde een gesprek vroeg met de heer Özgül. Sterker nog, Özgül bleek op dat moment zelfs in het gebouw aanwezig. GeenStijl heeft ISN ook gevraagd of het klopt dat de heer Özgül een kantoor heeft in het gebouw van ISN, maar daarop hebben wij, net als op alle andere vragen die wij netjes op de mail hebben gezet, geen antwoord gekregen. Opvallend genoeg zagen wij voor ons bezoek een auto met diplomatiek kenteken die geparkeerd stond op de parkeerplaats van ISN voor het kantoor van de ISN Academie een paar huizen verderop. De ISN Academie was die dag juist negatief in het nieuws gekomen vanwege de belangenverstrengeling met het Kennisplatform Inclusief Samenwerken.

Het is niet duidelijk van wie deze auto is, maar mocht de auto niet van de heer Özgül zijn, dan is hij dus van een andere diplomaat die zich op die dag kennelijk ook geroepen voelde tot contact met de in naam onafhankelijke stichting. GeenStijl heeft afgelopen vrijdag tien vragen aan ISN gesteld, en zes vragen aan de Turkse ambassade, om ze ruim de gelegenheid te geven duidelijkheid te verschaffen over de bemoeienis van Özgül met ISN, maar daar is dus na vier dagen bedenktijd nog steeds geen antwoord op gekomen.